گذری بر تاریخچه مدیریت پسماند

t02
“سمپا” طرحی نوین در تفکیک پسماند
نوامبر 26, 2018
t05
بازیافت تنها راه مقابله با زباله‌ها
نوامبر 26, 2018

گذری بر تاریخچه مدیریت پسماند

t06

تاریخچه بازیافت در ایران را می‌توان به چهار دوره تقسیم کرد:

دوره اول: از سال ١٢٨٢ شمسی (١٢٢۵ هجری قمری) از زمان تصویب قانون بلدیه نظافت شهری به عهده شهرداری بوده است. از اوایل سال ١٢٩٠ شمسی، در شهرهای مختلف كشور شهرداری‌ها ایجاد شد و ارائه خدمات شهری از جمله نظافت شهری در تجدید نظر قانون بلدیه و وضع قوانین جدید همچنان به عهده شهرداری‌ها بود. در ایران به رغم سابقه طولا‌نی سازمان‌های محلی و قدمت تشكیل برخی از شهرداری‌ها (بیش از ٩٠ سال) به عنوان مسؤولا‌ن مدیریت پسماندهای شهری، در این زمینه فعالیت اساسی و اصولی انجام نشده و تا دهه‌های اخیر تحولا‌ت این امر چندان محسوس و با اهمیت نبوده است. روش سنتی مدیریت، دور كردن پسماندهای خانگی و تجاری از محله‌ها و مناطق شهری بود. در آن زمان مردم با روش بسیار ساده برای دفع پسماندهای خانگی با یكدیگر و شهرداری مشاركت می‌كردند.

دوره دوم: از دهه ١٣۴٠ كم و بیش در شهرهای بزرگ كشور ادامه داشت و با تغییر شرایط اقتصادی و اجتماعی در این دهه و افزایش جمعیت شهرها، كمیت و كیفیت پسماندها تغییر یافت. «انبار پسماند» در سطح شهر و مكان‌های موقت و همچنین بازیافت‌های غیر قانونی، موجب آلودگی‌های زیست محیطی و بهداشتی برای شهروندان و نارضایتی آنان می‌شد. این امر موجب تجدیدنظر در قانون قبلی و تصویب قانون شهرداری شد. بر اساس ماده ۵۵ قانون شهرداری مصوب ١٣٣۴، وظایف شهرداری در زمینه نظافت محیط شهری، تنظیف و نگاهداری معابر و انهار عمومی‌ و مجاری آب‌ها و فاضلا‌ب و تنقیه قنوات مربوط به شهر است. براساس تبصره ۴ ماده ۵۵ قانون، شهرداری مكلف است محل‌های مخصوصی برای تخلیه پسماند و نخاله و فضولا‌ت ساختمانی و مواد رسوبی فاضلا‌ب‌ها و نظایر آنها تعیین كند و با انتشار آگهی به اطلا‌ع عموم برساند. محل‌های تخلیه پسماند باید خارج از محدوده شهر تعیین شود و محل تأسیس كارخانه‌های تبدیل پسماند به كود به تشخیص شهرداری خواهد بود.

دوره سوم: از اوایل دهه ١٣۶٠ در شهرهای بزرگ به دستگاه مدیریت پسماندهای شهری توجه بیشتری شد و سازمان‌های بازیافت در كلا‌ن‌شهرها تشكیل شد. وظیفه اصلی این سازمان‌ها در ابتدا بازیافت مواد، تولید انرژی از پسماند و سامان بخشیدن به مدیریت پسماندهای شهری بود اما در كل جمع‌آوری، انتشار اطلا‌عات، آگاه‌سازی و انجام بعضی اقدام‌های مدیریتی عملكرد آنها را نشان می‌دهد. در این زمینه شهرداری تهران با این تفكر كه پسماندها نباید در سطح شهر پراكنده شود، از سال ١٣۶۴ دستگاه جدید مدیریت جمع‌آوری و دفع پسماندها را آغاز كرد كه منجر به جمع‌آوری روزانه حدود ٧ هزار تن پسماند در سطح شهر شد، ضمن آنكه هزار و ٢٠٠ مرکز غیربهداشتی ذخیره‌های موقت در سطح شهر برچیده و به جای آن كانتینر نصب شد.

دوره چهارم: در سال ١٣٧۶ سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران متن پیشنهادی «قانون پسماند» را تهیه و به صورت طرح به مجلس تقدیم كرد اما به نتیجه نرسید. این قانون در سال ١٣٨٣ به تصویب مجلس شورای اسلا‌می ‌رسید. آیین ‌نامه اجرایی آن نیز در سال ١٣٨۴ توسط هیأت دولت، تصویب و برای اجرا به سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت کشور ابلاغ شد.

 

آموزش شهروندان برای تفکیک پسماند و تولید کمپوست

با توجه به ضرورت تولید کمپوست در بقای زیست محیطی خاک و مشارکت شهروندان در این زمینه شیوه‌ها و روش‌های مختلفی را می‌توان برای آموزش شهروندان در این زمینه به کار گرفت.

برگزاری كارگاه‌های آموزشی تفكیك زباله از مبدأ و برپایی دوره‌های آموزشی گروهی و فردی خانم‌های خانه‌دار از جمله روش‌های تأثیرگذار در جلب مشارکت مردمی است؛ چرا که خانم‌های خانه‌دار به عنوان طیف اصلی مدیریت و تفکیک زباله در منازل به شمار می‌روند.

با تشكیل گروه‌های مشاركتی در محله‌ها برای ایجاد و توسعه فرهنگ بازیافت، می‌توان در هر محله‌ای از این گروه‌ها برای همکاری و جداسازی زباله‌ها استفاده کرد و از این طریق مشارکت مردم را در این زمینه افزایش داد.

برپایی نمایشگاه‌های ثابت و سیار عكس و محصولات تولید شده از بازیافت و برگزاری نمایشگاه‌های آموزشی برای كودكان و استفاده از خلاقیت كودكان در گسترش فرهنگ بازیافت در خانواده‌ها؛ نیز راه دیگری برای فرهنگ‌سازی است.

برگزاری همایش‌ها، طراحی و نصب سیلك و تراكت‌های تبلیغاتی در معابر عمومی، پخش نماهنگ‌های تبلیغاتی و پویانمایی‌های آموزشی كوتاه به‌خصوص به صورت طنز در سیما نیز همواره مخاطبان خاص خود را دارد و در جلب مشارکت مردم تأثیرگذار است.

آموزش دانش‌آموزان در مدارس به منظور آشنایی با مواد بازیافتی و توزیع جعبه‌های مخصوص كاغذ‌های باطله در مدارس؛ نیز یکی دیگر از راهکارهاست.

توزیع انواع بروشور وكیسه‌های زباله در رنگ‌های مختلف به صورت رایگان در بین مردم و بازدید اقشار مردم به خصوص كشاورزان و باغداران و صاحبان غذاخوری‌ها از نحوه تولید كمپوست و آموزش مردم جهت تبدیل زباله‌های تر خانگی به كمپوست از دیگر روش‌ها برای آموزش شهروندی و جلب مشارکت‌های مردمی در مدیریت پسماند و کمک به تولید کمپوست است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


*